οικονομία

Ειδικότερα, ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης παρουσιάζει τον οδικό χάρτη έως τη λήξη του προγράμματος, μετά και την υποβολή του διπλού αιτήματος εκταμίευσης ύψους 2,6 δισ. ευρώ. Το ποσό αφορά 1,4 δισ. ευρώ από το 8ο αίτημα επιχορηγήσεων και 1,2 δισ. ευρώ από το 7ο αίτημα του δανειακού σκέλους. Παράλληλα, η κυβέρνηση επιχειρεί να διασφαλίσει ότι οι τελευταίες πληρωμές θα ολοκληρωθούν χωρίς απώλειες πόρων ή δημοσιονομικές επιβαρύνσεις πριν από την οριστική αυλαία του Ταμείου τον Σεπτέμβριο.

Το κρίσιμο «σπριντ» των επόμενων 100 ημερών

Ωστόσο, η χρονική πίεση είναι πλέον ασφυκτική. Όλα τα ορόσημα του προγράμματος θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου, προκειμένου τον Σεπτέμβριο να κατατεθεί το τελικό μεγάλο αίτημα πληρωμής, ύψους 4,8 δισ. ευρώ συνολικά. Για να συμβεί αυτό, ‘όμως, απαιτείται η επιτυχής ολοκλήρωση 134 διαφορετικών οροσήμων και μεταρρυθμίσεων.

Αναλυτικά, τα βασικά χρονικά σημεία μέχρι την ολοκλήρωση του προγράμματος είναι ήδη απολύτως καθορισμένα. Έτσι, ήδη, από τις 25 Μαΐου υποβλήθηκε το 8ο αίτημα πληρωμής επιχορηγήσεων και το 7ο αίτημα πληρωμής δανείων. Εν τω μεταξύ, με βάση τον προγραμματισμό:

• Στις 29 Μαΐου ολοκληρώνεται η συμβασιοποίηση επιχειρηματικών δανείων του ΤΑΑ.
• Στις 31 Μαΐου λήγει η προθεσμία υπαγωγής στα προγράμματα «Σπίτι μου ΙΙ» και «Αναβαθμίζω το Σπίτι μου».
• Στις 31 Αυγούστου ολοκληρώνεται η προθεσμία για την υλοποίηση όλων των οροσήμων.
• Έως τις 30 Σεπτεμβρίου αναμένεται η υποβολή των τελικών πληρωμών.

Δοθέντων των εν λόγω προθεσμιών, η κυβέρνηση γνωρίζει ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση ή αστοχία μπορεί να οδηγήσει σε απώλειες πόρων ή ακόμα και σε δημοσιονομικά πρόστιμα, καθώς το ευρωπαϊκό πλαίσιο παραμένει εξαιρετικά αυστηρό. Γι’ αυτό και η τελευταία ευθεία του Ταμείου θεωρείται ίσως η πιο δύσκολη από την έναρξή του.

Η δύσκολη μετάβαση στην «επόμενη μέρα»

Πίσω όμως από την τεχνική ολοκλήρωση του προγράμματος, αναδύεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα που αφορά την επόμενη μέρα και το τι θα ακολουθήσει μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης;

Άλλωστε, τα τελευταία χρόνια, η ελληνική οικονομία στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό στη ροή κοινοτικών πόρων. Από τον Σεπτέμβριο και μετά, το μεγάλο στοίχημα θα είναι η διατήρηση της επενδυτικής δυναμικής και της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις και την πραγματική οικονομία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση επιχειρεί ήδη να διαμορφώσει ένα νέο μοντέλο χρηματοδότησης. Κεντρικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, συνολικού προϋπολογισμού 16,6 δισ. €. Επίσης , κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας της Ε.Ε., το δεύτερο εξάμηνο του 2027, πιθανώς θα ολοκληρωθεί και η διαπραγμάτευση για τα κονδύλια της επόμενης Προγραμματικής Περιόδου 2028-2034, με ότι αυτό συνεπάγεται. Ειδικότερα, σχεδιάζονται νέα χρηματοδοτικά εργαλεία μέσω:

• του νέου Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026-2030,
• του νέου Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου,
• αλλά και του επόμενου ΕΣΠΑ 2028-2034.

Εν τω μεταξύ, η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, στην οποία μεταφέρονται 2 δισ. ευρώ από τα δάνεια του ΤΑΑ, με στόχο τη στήριξη κυρίως πολύ μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων που δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό.

Πάντως, η  μετάβαση, μόνο εύκολη δεν προδιαγράφεται. Οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν ήδη ότι μια απότομη διακοπή της ροής πόρων ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικό επενδυτικό κενό, ιδιαίτερα για τις οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου που βασίστηκαν έντονα στο Ταμείο Ανάκαμψης.

Το στεγαστικό και η αναζήτηση νέων εργαλείων

Ενδεικτική των δυσκολιών της επόμενης περιόδου είναι και η συζήτηση γύρω από το ενδεχόμενο ενός «Σπίτι μου 3». Αν και το Ταμείο Ανάκαμψης έχει ουσιαστικά ολοκληρώσει τον κύκλο του, ο πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου στεγαστικού προγράμματος, αναζητώντας εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης είτε μέσω του ΕΣΠΑ είτε μέσω νέων ευρωπαϊκών εργαλείων.

Την ίδια στιγμή, ολοένα και περισσότεροι αναλυτές επισημαίνουν ότι το στεγαστικό πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί μόνο με επιδοτήσεις αγοράς κατοικίας, αλλά απαιτεί ενίσχυση της προσφοράς ακινήτων. Στο επίκεντρο βρίσκεται το τεράστιο απόθεμα περίπου 800.000 κλειστών κατοικιών, για τις οποίες εξετάζονται νέα κίνητρα, όπως επιδοτήσεις ανακαίνισης, φοροαπαλλαγές ή ακόμα και παρεμβάσεις στις αυξήσεις των ενοικίων.

Η ευρωπαϊκή μάχη για το «Δεύτερο Ταμείο»

Παράλληλα, η συζήτηση για το μέλλον του Ταμείου Ανάκαμψης έχει ήδη μεταφερθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση πλησιάζει στην έναρξη αποπληρωμής του κοινού χρέους από το 2028, εντείνεται η πολιτική αντιπαράθεση για το αν θα υπάρξει συνέχεια του μηχανισμού.

Η Ελλάδα και η Γαλλία, μέσω των Κυριάκου Μητσοτάκη και Εμανουέλ Μακρόν, υποστηρίζουν ανοιχτά τη δημιουργία ενός νέου μόνιμου ευρωπαϊκού επενδυτικού εργαλείου, ενός ουσιαστικού «Δεύτερου Ταμείου Ανάκαμψης», το οποίο θα χρηματοδοτεί κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες όπως η άμυνα, η πράσινη μετάβαση, η τεχνητή νοημοσύνη και οι στρατηγικές επενδύσεις.

Η πρόταση περιλαμβάνει ακόμη και νέα έκδοση ευρωομολόγων ή επιμήκυνση της αποπληρωμής του σημερινού χρέους του Ταμείου Ανάκαμψης. Ωστόσο, οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά, με προεξάρχουσα τη Γερμανία, αντιδρούν έντονα, απορρίπτοντας τη μονιμοποίηση του κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού.

Οι επόμενοι μήνες αναμένεται να είναι καθοριστικοί για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής και για το αν η Ευρώπη θα επιλέξει μια πιο επεκτατική αναπτυξιακή στρατηγική ή επιστροφή στη δημοσιονομική αυστηρότητα.

Κυβέρνηση και αντιπολίτευση σε τροχιά σύγκρουσης

Την ίδια στιγμή, η πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό εντείνεται. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με επιτυχία, τονίζοντας ότι το 100% των διαθέσιμων δανειακών πόρων αξιοποιείται και ότι σημαντικά κονδύλια κατευθύνονται πλέον προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.

Από την άλλη πλευρά, το ΠΑΣΟΚ κατηγορεί την κυβέρνηση για κακό σχεδιασμό, υποστηρίζοντας ότι επενδυτικά σχέδια ύψους περίπου 4 δισ. ευρώ μένουν εκτός χρηματοδότησης εξαιτίας αλλαγών στους όρους και ασφυκτικών προθεσμιών. Η αντιπολίτευση μιλά για πολιτική «first in – first out», χωρίς αναπτυξιακά κριτήρια και χωρίς στρατηγική στόχευση.

Η συζήτηση αυτή αποτυπώνει και το μεγαλύτερο διακύβευμα της επόμενης ημέρας που αφορά όχι μόνο το πώς αξιοποιήθηκαν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά κυρίως το αν η χώρα κατάφερε μέσα από αυτούς να αλλάξει ουσιαστικά το παραγωγικό της μοντέλο.